Kentsel Dönüşümde Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Kritik Noktalar ve Pay Satışı Usulü
Hızlı Özet
Kentsel dönüşüm kat karşılığı inşaat sözleşmesi rehberi: Salt çoğunluk kuralı, pay satışı usulü, Yargıtay İBK kararı ve mücbir sebep şartları tüm detaylarıyla!
Kentsel dönüşümde sözleşme masasında atılan imzalar, taraflar arasında yıllar sürecek hukuki ilişkinin sınırlarını çizer. 7471 Sayılı Kanun ile 6306 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki karar yetersayısı “en az üçte iki” çoğunluktan, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuna (%50+1) indirilmiştir. Nitekim 4 Şubat 2026 tarihli Uygulama Yönetmeliği değişikliği de bu yaklaşımı pekiştirmiştir.
Bu yasal zemin nedeniyle çoğunluğun imzaladığı kentsel dönüşüm kat karşılığı inşaat sözleşmesi, sürece katılmayan maliklerin mülkiyet haklarını doğrudan etkilemektedir. Çünkü kararlar kişi sayısına göre değil, arsa payı oranına göre alınır. Karara katılmayan maliklerin payları ise kanuni açık artırma usulüyle satılabilmektedir.
1. Arsa Payı Oranı: Hem Oy Ölçütü Hem Paylaşım Esası
Dönüşümde çoğunluk mülk sahibi sayısına değil, arsa payına dayanır. Örneğin on daireli bir binada, payların çoğunluğuna sahip sadece iki malik bir araya gelerek diğer sekiz malikin kararını belirleyebilir. Hak sahiplerinin mağduriyet yaşamaması adına Maltepe kentsel dönüşüm uygulamalarında ve ada bazlı projelerde de sıklıkla tecrübe edildiği gibi, karar tutanağında her malikin payı tapu kaydıyla şeffaf biçimde gösterilmelidir.
Arsa payı aynı zamanda yeni binadaki paylaşımın temelidir:
- Şerefiye ve Değer Dengesi: Yeni bağımsız bölümlerin dağılımı, Kat Mülkiyeti Kanunu m. 3 kapsamında eski payın değeri, kat, cephe ve şerefiye farkları gözetilerek sözleşmeye açıkça yazılmalıdır. Malikler toplantı öncesinde arsa payı ve salt çoğunluk hesaplama tablolarını netleştirmelidir.
- Yükleniciye Pay Devri ve Yargıtay İBK Kararı: En kritik risk, müteahhide tapu devrinin peşin yapılmasıdır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli (E. 2024/1, K. 2025/2) kararıyla; yüklenicinin payları üçüncü kişilere satması halinde, sözleşme feshedilse dahi üçüncü kişilerin TMK m. 1023 uyarınca iyiniyet iddialarının dinlenebileceği kabul edilmiştir.
- Kademeli Devir Şartı: İyiniyetli üçüncü kişilerin ayni hak kazanımı korunabildiğinden, arsa payları müteahhide peşin devredilmemeli; inşaat seviyesine bağlı kademeli devir uygulanmalı ve sözleşme tapuya şerh edilmelidir.
2. İfa Tarihi ve Teslim Şartları Belirlenebilir Olmalıdır
Yüklenicilerin matbu sözleşmelerinde yer alan “Teslim, ruhsat tarihinden itibaren 24 aydır” maddesi malikler için risklidir. Müteahhit ruhsat başvurusunu geciktirdiğinde teslim süresi işlemeye başlamaz.
Sözleşmede teslimi güvenceye almak için şu hükümler yer almalıdır:
- Objektif Başlangıç: Teslim tarihi takvim gününe bağlanmalı ya da tahliye ve yıkım tutanağı gibi objektif bir olaya dayandırılmalıdır.
- Ruhsat İçin Kesin Süre: Müteahhidin ruhsat başvurusu yapması ve ruhsatı alması için kesin bir son tarih konulmalıdır.
- İhtarsız Temerrüt: Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 117/2 uyarınca belirli vade kararlaştırıldığında, günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer.
- Gecikme Cezası: Gecikme halinde ödenecek aylık kira bedeli ve kira yardımının hangi tarihe kadar ödeneceği açıkça yazılmalıdır.
3. Mücbir Sebep Maddesi Dar ve Tahdîdî Düzenlenmelidir
Mevzuatımızda mücbir sebep tanımlanmamıştır. Yargıtay uygulamasında bu kavram; tarafların kontrolü dışında gelişen, öngörülemeyen ve ifayı imkânsız kılan harici olaylar (TBK m. 136) olarak anlaşılır.
Sözleşme dengesini korumak için mücbir sebep şartları sınırlandırılmalıdır:
- Fiyat Artışları Mücbir Sebep Sayılmaz: Kur artışı ve malzeme fiyat artışı mücbir sebep sayılamaz; bunlar ancak TBK m. 138 (aşırı ifa güçlüğü) kapsamında ele alınabilir.
- Olaylar Tek Tek Sayılmalıdır: Mücbir sebepler genel ifadelerle değil; savaş, resmi seferberlik, ambargo ve doğal afetler şeklinde tahdîdî (sınırlı) sayılmalıdır.
- Bildirim ve Üst Sınır: Yüklenicinin mücbir sebebi en geç 7 gün içinde yazılı bildirmesi şart koşulmalı; toplam uzatıma üst sınır konularak aşılırsa maliklere fesih hakkı tanınmalıdır.
- Kira Yükümlülüğü Sürmelidir: Mücbir sebep süresince dahi yüklenicinin kira yardımı ve teminat yükümlülüklerinin süreceği belirtilmelidir.
4. Sözleşmeye Katılmayan Maliklerin Paylarının Satış Usulü
Hisseleri oranında salt çoğunluk sağlandıktan sonra karara katılmayan maliklerin arsa payları, 6306 sayılı Kanun m. 6 ve Uygulama Yönetmeliği m. 15/A kapsamında satılır:
- Toplantı Çağrısı: Maliklere toplantı tarihi en az 15 gün önce Ek-12 formu ile tebliğ edilir; muhtarlıkta ve bina kapısında ilan edilebilir.
- Salt Çoğunluk Kararı: Karar, paydaşların en az %50+1 çoğunluğuyla alınarak imzalı tutanağa bağlanır.
- Değerleme ve 15 Günlük Teklif: SPK lisanslı değerleme raporu alınır ve Bedel Tespiti Komisyonu rayici belirler. Karar teklifi, katılmayan malike Ek-8 ile bildirilerek 15 günlük süre verilir.
- Açık Artırma ile Satış: Teklif kabul edilmezse pay satışı yapılır. İlk satışa yalnızca anlaşan paydaşlar katılabilir ve rayiç değerin altında satış yapılamaz. Paydaşlar almazsa şartları kabul eden üçüncü kişilere satılabilir.
- Yıkım Şartı Aranmaz: Pay satışı yapılabilmesi için binanın yıkılmış olması zorunlu değildir. İhaleyi kazanan kişi sözleşmeyi şartsız imzalamak zorundadır.
Katılmayan malikler; usulsüz tebligat, hatalı çoğunluk veya değerleme hatalarına karşı idari dava açabilir. Ancak riskli yapı tespitine karşı açılan davalar yıkımı durdurmayacağından mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.
Kentsel dönüşüm hukuku, arsa payı davaları, kat karşılığı inşaat sözleşmesi hazırlığı ve gayrimenkul mevzuatı hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!
SerMimar
Osmanlılarda mimarbaşı, SerMimaran-ı hassa. osmanlı hanedanının ve büyük devlet adamlarının yaptıracakları binaların projelerini yapmak ve bunların uygulanması için gerekli mimarları, teknik elemanları atamak, büyük kentlerdeki mimarları atamak, hassa mimarlarını yetiştirmek, kent ve kasabalardaki bütün mimar ve ustaların kayıtlarını tutmak SerMimar'ın görevleri arasındaydı.
Tüm Yazıları