Karşılıksız Çek Tutarı 270 Milyar TL’ye Ulaştı: İş Dünyasından Çek Kanunu Çağrısı

Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi verilerine göre, Türkiye’de karşılıksız işlemi yapılan çeklerin toplam tutarı 2026’nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla %50 oranında artarak 270 milyar TL’ye ulaştı. Reel sektörde finansmana erişim güçlükleri ve giderek uzayan tahsilat vadeleri gündemdeki yerini korurken, ödeme risklerindeki hızlı yükseliş iş dünyasını harekete geçirdi. Sektör temsilcileri ticari güvenin korunması için çözüm arayışına girerken, Çek Kanunu’nda acil yasal düzenleme isteyenler ile mevcut yaptırımları yeterli bulanlar arasında dikkat çekici bir görüş ayrılığı yaşanıyor.

Özellikle imalat sanayii, perakende, hazır giyim ve inşaat tedarik zincirinde vadeli ticaretin omurgasını oluşturan çek sistemindeki bozulma, tüm ticari halkalarda nakit akışı baskısı yaratıyor. Uzmanlar, uzayan vadeler karşısında ödeme güvenliği mekanizmalarının güncel ticaret hacimlerine uyarlanması gerektiğine işaret ediyor.

Karşılıksız Çekte 270 Milyar TL Alarmı: 16 Bin 350 TL’lik Banka Güvencesi Tartışılıyor

Mevcut çek sisteminde en çok eleştirilen başlıkların başında, çekin karşılıksız çıkması halinde muhatap bankanın ödediği yasal sorumluluk tutarının ticari işlem hacimleri karşısında erimesi geliyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından 2026 yılı için belirlenen düzenlemeye göre, bankaların karşılıksız çıkan her bir çek yaprağı için yasal sorumluluk tutarı 16 bin 350 TL olarak uygulanıyor. Yüksek tutarlı hammadde ve malzeme ticaretinde bu rakamın sembolik kalması, alacaklı firmaların tahsilat güvencesini zayıflatıyor.

• 9 Aylık Karşılıksız Çek Hacmi: 2026 yılının Ocak-Eylül döneminde karşılıksız çek tutarı yıllık %50 artışla 270 milyar TL seviyesine yükseldi.
• 2026 Banka Sorumluluk Tutarı: Karşılıksız her çek yaprağı için bankaların hamile ödemekle yükümlü olduğu yasal üst sınır 16 bin 350 TL olarak uygulanıyor.
• Uzayan Tahsilat Vadeleri: Finansmana erişim kısıtları nedeniyle uzayan çek vadeleri, tedarikçi ve sanayici firmaların işletme sermayesi yükünü artırıyor.

İş Dünyasında Görüş Ayrılığı: Dijital Çek Reformu mu, Güçlü İstihbarat mı?

Bloomberg HT’ye değerlendirmelerde bulunan iş dünyası temsilcileri, ödeme vadelerindeki uzamanın şirketler üzerindeki finansal baskıyı büyüttüğü noktasında birleşirken çözüm önerilerinde farklı yaklaşımlar ortaya koydu. Sektör başkanlarının çek sistemine ve yasal düzenleme ihtiyacına ilişkin öne çıkan mesajları şunlardır:

• AYSAD Başkanı Sait Salıcı (Acil Yasal Düzenleme Çağrısı): Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Yönetim Kurulu Başkanı Sait Salıcı, sanayici tarafında ödeme vadelerinin aşırı uzadığını belirterek 1 milyon TL veya 10 milyon TL’lik tek yaprak çekte bankadan yaklaşık 16 bin TL alınmasının hiçbir güvence sağlamadığını vurguladı ve Çek Kanunu’nda çok hızlı düzenleme yapılmasını talep etti.
• ZÜCDER Başkanı Burak Önder (Güvenli Dijital Çek Sistemi): Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder, tüketici ve perakende tarafında alışverişleri yavaşlatan ekonomik daralmanın tahsilat sürelerini uzatarak nakit akışını bozduğunu ifade etti; ticari güven sorununun aşılması için banka güvencesinin artırılması ve dijital çek sistemine geçilmesi gerektiğinin altını çizdi.
• TOBB Meclis Başkanı Şeref Fayat (Ciro ve Keşideci İstihbaratı): TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Meclisi Başkanı Şeref Fayat ise bir firmada vade ne kadar uzarsa risk toplamının da o kadar arttığını kabul etmekle birlikte, ödenmeyen çekte hapis yaptırımı bulunduğu için mevcut regülasyonun yeterli olduğunu savundu ve çekleri ciro edenler ile ilk keşide sahibinin iyi araştırılması gerektiğini belirtti.

Çek Kanunu’nda Mevcut Yasal Çerçeve: 31 Aralık 2028 İbraz Kuralı ve Cezai Yaptırımlar

Türkiye’de çek mevzuatının temelini oluşturan 5941 sayılı Çek Kanunu, vadeli çek kullanımını ve cezai yaptırımları belirli yasal takvimlere bağlıyor. Reel sektörde halen yürürlükte olan temel mevzuat hükümleri şu şekilde uygulanıyor:

• İleri Tarihli İbraz Yasağının Uzatılması: Çek Kanunu’nda son değişiklik 19 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe girdi ve 7566 sayılı Kanun ile ileri tarihli çeklerin üzerinde yazılı tarihten önce bankaya ibraz edilmesini geçersiz sayan uygulama 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatıldı.
• Adli Para Cezası ve Çek Düzenleme Yasağı: Karşılıksız çeklere yönelik cezai yaptırımlarda son esaslı değişiklik 2016 yılında yürürlüğe giren 6728 sayılı Kanun ile yapıldı; bu kapsamda karşılıksız çek keşide edenlere adli para cezası ve çek düzenleme yasağı uygulanıyor.
• Hapis Cezasına Çevrilme Esası: Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi durumunda yaptırımın doğrudan hapis cezasına çevrilmesi mekanizması korunurken, yeni bir reform ihtiyacı üzerindeki tartışmalar devam ediyor.

Mimar İdris YAĞMAHAN: “Şantiye Tedarik Zinciri ve Taşeron Hakedişlerinde Karekodlu Çek ve DBS Hayati Önem Taşıyor”

Karşılıksız çek tutarının 270 milyar TL sınırına ulaşmasının inşaat müteahhitliği, yapı malzemesi tedariki ve alt yüklenici (taşeron) sözleşmeleri üzerindeki etkilerini değerlendiren Mimar İdris YAĞMAHAN, şantiye finansmanında ödeme güvenliğine dikkat çekiyor:

“İnşaat ve gayrimenkul geliştirme sektörü; hazır betondan nervürlü demire, mekanik-elektrik sistemlerden ince yapı malzemelerine kadar yüzlerce tedarikçinin vadeli çek ve ciro zinciriyle çalıştığı en büyük reel sektör ekosistemidir. Tek yaprakta milyonlarca lirayı bulan şantiye malzeme alımları ve taşeron hakedişlerinde 16 bin 350 TL’lik banka sorumluluk bedeli tek başına koruma sağlamadığı için, müteahhit ve tedarikçilerimizin Karekodlu Çek doğrulaması ile keşideci ve ciranta Findeks çek istihbaratını sözleşme öncesinde titizlikle yapması şarttır. Özellikle kentsel dönüşüm ve büyük ölçekli taahhüt projelerinde şantiye nakit akışının kesintiye uğramaması adına, banka garantili Doğrudan Borçlandırma Sistemi (DBS), teminat mektupları ve dijital ödeme altyapılarına geçiş artık ertelenemez bir finansal yönetim kuralıdır.”

Reel sektör finansmanı, inşaat tedarik zinciri güvenliği, ticaret hukuku ve şantiye maliyet yönetimi hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!