Kojenerasyon ve Trijenerasyon Sistemleri: Kendi Elektriğini ve Isısını Üretme
Hızlı Özet
Kojenerasyon (CHP) ve Trijenerasyon (CCHP) nedir? Binalarda eş zamanlı elektrik, ısıtma ve soğutma üretimi, enerji verimliliği (%85+) teknik rehberi.
Geleneksel termik enerji santrallerinde kömür veya doğalgaz yakılarak elektrik üretilirken ortaya çıkan devasa termal ısının %60’ı bacalardan atmosfere veya soğutma kulelerine atılarak heba edilir. Bu kayıp enerjiye iletim hatlarındaki kayıplar da eklendiğinde yakıtın toplam verimi %35-40 bandında kalır. Sanayi tesisleri, hastaneler, havalimanları, AVM’ler ve üniversite kampüslerinde enerjiyi yerinde ve maksimum verimle üreten devrimci teknoloji Kojenerasyon (CHP) ve Trijenerasyon (CCHP) sistemleridir.
Kojenerasyon, tek bir yakıt kaynağından (genellikle doğalgaz veya biyogaz) aynı anda hem elektrik enerjisi hem de faydalı ısı enerjisi üretilmesidir. Sisteme absorpsiyonlu soğutma grubu eklenerek yaz aylarında soğutma da elde edildiğinde bu teknolojiye Trijenerasyon (Birleşik Isı, Güç ve Soğutma) denir. Bu entegrasyonla toplam yakıt verimliliği %85 ila %90 seviyesine yükselir.
Kojenerasyon Sisteminin Çalışma Prensibi (Elektrik + Isıtma)
Kojenerasyon santrallerinin kalbinde bir gaz motoru veya gaz türbini yer alır. Doğalgazın yanmasıyla şaftı dönen motor alternatörü tahrik ederek tesisin ihtiyacı olan elektrik enerjisini üretir.
Bu sırada motordan çıkan 450 – 550°C sıcaklığındaki egzoz gazları ve motor gövdesi soğutma suyu, özel plakalı ve borulu ısı geri kazanım eşanjörlerine (HRSG) sevk edilir. Bu atık ısıyla sıcak su (90/70°C), kızgın su veya endüstriyel prosesler için yüksek basınçlı buhar üretilir. Tesis ilave hiçbir yakıt yakmadan binasını ısıtır veya sıcak su ihtiyacını sıfır maliyetle karşılar.
Trijenerasyon: Atık Isı ile Soğutma Nasıl Yapılır?
Hastaneler ve oteller gibi binalarda yaz aylarında ısıtma ihtiyacı düşerken klima ve soğutma yükleri zirveye çıkar. Trijenerasyon sisteminde kojenerasyondan çıkan atık ısı, yaz aylarında Absorpsiyonlu Chiller (Soğurmalı Soğutma Grubu) ünitesine beslenir:
- Lityum Bromür (LiBr) Döngüsü: Absorpsiyonlu chiller, geleneksel elektrikli kompresörler yerine kimyasal tuz (lityum bromür ve su) karışımının ısı altında buharlaşıp yoğuşması prensibiyle çalışır.
- Sıfır Elektrikle Soğutma: Tesisin merkezi fancoil ve klima santrallerine gönderilecek 7/12°C soğuk su, hiçbir elektrik motoru tüketilmeden sadece motorun atık ısısıyla elde edilir.
- Yaz-Kış Dengesi: Tesis kışın atık ısıyı binaları ısıtmak için kullanırken; yazın aynı ısıyı soğutmaya yönlendirerek sistemin yılın 365 günü tam kapasiteyle çalışmasını garanti eder.
Amortisman Süresi ve Karbon Ayak İzi
Kojenerasyon yatırımları, şebeke elektrik fiyatları ile doğalgaz fiyatları arasındaki fark (spark spread) doğrultusunda projelendirilir. Elektrik ve ısı tüketimi yılda 5000 saatin üzerinde olan tesislerde sistem kendisini ortalama 2.5 ila 4 yıl içinde tamamen amorti eder.
Ayrıca iletim hatlarındaki enerji kaybını önlediği ve yakıtın %90’ını faydalı enerjiye dönüştürdüğü için atmosfere salınan karbondioksit ((CO_2)) emisyonlarını %40 oranında azaltarak uluslararası yeşil bina (LEED / BREEAM) sertifikalarında en yüksek puanı sağlar.
Merkezi mekanik enerji santralleri, kojenerasyon projelendirme kriterleri ve endüstriyel tesisat mühendisliği hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!
SerMimar Editörü
Sektörün dinamiklerini yakından takip eden, yenilikçi mimari ve inşaat konularında içerik üreten SerMimar editörü.
Tüm Yazıları