Kepçeyi Dayayıp Bina Yıkma Devri Bitti: Yüksek Yapılar ve Patlayıcılı Yıkımlarda Yeni Dönem!

Türkiye’de kentsel dönüşüm ve inşaat sektörü yıllardır sadece “yeni bina yapma” üzerine odaklanırken, eski binaların yıkım süreci adeta vahşi batıyı andırıyordu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, nihayet bu başıboşluğa dur diyecek devrim niteliğindeki yeni bina yıkım kurallarını Resmi Gazete’de yayımladı. Yeni düzenlemeyle birlikte, mühendislik hesabı yapılmadan, sadece kepçeyi duvara dayayarak bina yıkma dönemi resmen kapanıyor.

Özellikle yüksek binaların ve patlayıcı kullanılarak yapılacak yıkımların mercek altına alındığı bu yönetmelik, sadece şantiye güvenliğini değil, mahalle sakinlerinin can ve mal güvenliğini de güvence altına alan çok sert idari ve teknik kurallar içeriyor.

İnşaat Mühendisi ‘Fenni Mesul’ Olmadan Çivi Sökülemeyecek

Yeni yönetmeliğin en can alıcı noktalarından biri “fenni mesuliyet” zorunluluğudur. Binaların yıkımıyla ilgili teknik sorumluluk (fenni mesuliyet) artık doğrudan bir inşaat mühendisi tarafından üstlenilecek.

Yönetmelikte “Bina yüksekliği 18,5 metreden az olan binaların yıkımında fenni mesuliyet aranmayacak“ maddesi yer alsa da, hemen arkasından gelen istisna fıkrası İstanbul gibi metropoller için hayati önem taşıyor: Eğer yıkılacak bina 18,5 metrenin altında olsa bile; bitişik nizamdaysa, yapısal düzensizliği varsa, sağlık/eğitim tesislerine veya kültür varlıklarına yakınsa idare tarafından mutlak suretle bir inşaat mühendisinin fenni mesuliyeti istenebilecek.

Patlayıcılı Yıkımlarda “Hollywood” Standartları

Özellikle yüksek katlı binaların patlayıcı kullanılarak yıkılması sürecinde artık şansa veya tahmine yer yok. Resmi Gazete’deki detaylara göre patlayıcılı yıkımlarda uygulanacak katı kurallar şunlar:

• Meteorolojik Onay: Patlatma öncesinde hava durumu, rüzgar şiddeti ve yönü gibi meteorolojik şartlar değerlendirilmeden asla düğmeye basılamayacak.
• Yüksek Hızlı Kamera ve Sensörler: Patlatma anı sıradan kameralarla değil, yüksek hızlı kameralarla saniye saniye kayıt altına alınacak. Patlama ve hava şoku dalgalarını ölçmek için sismik titreşim ve basınç sensörleri kullanılması zorunlu olacak.
• Uzmanlık ve Liyakat: Yıkımdan sorumlu mühendis bu konudaki uzmanlığını resmi olarak belgelendirecek. Ateşleyici personelin ise mutlaka (B) sınıfı yeterlik belgesine sahip olması gerekecek.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Soru 1: 4 katlı (yaklaşık 12 metre) bitişik nizam bir binam var, yıkım için inşaat mühendisi (fenni mesul) tutmak zorunda mıyım?
Cevap: Kesinlikle evet. Bina yüksekliği 18,5 metrenin (yaklaşık 6 kat) altında olsa bile, “bitişik nizam” statüsünde olduğu için yan binaya zarar verme riski taşır ve yönetmelik gereği fenni mesuliyet aranır.

Soru 2: Patlayıcı ile yıkım yapacak personelde hangi belge aranacak?
Cevap: Patlayıcıyı sahada ateşleyecek personelin İçişleri Bakanlığı’nca verilen Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesi’ne (B sınıfı) sahip olması kanuni zorunluluktur.

Soru 3: Patlatma öncesi deneme yapılabilir mi?
Cevap: Evet, yönetmelikteki ilgili form (Form-8) doldurularak ve gerekli izinler alınarak güvenlik amacıyla “test patlatması” yapılabilecektir.

Mimar İdris YAĞMAHAN’ın Editöryal Yorumu: “Yıkım Bir Cinayet Değil, Bir Mühendislik İşidir!”

Kıymetli sektör paydaşları, müteahhitler ve kentsel dönüşüm mağduru vatandaşlar… Türkiye’de yıllardır inşaat yapmayı ‘mühendislik’, koca binaları yıkmayı ise sadece ‘kepçeyi duvara vurmak’ sandık. Hiçbir statik hesabı yapmadan, kolonun nerede kesileceğini bilmeden o kepçeyi binaya vuran, yan binanın duvarını çatlatan, koca mahalleyi günlerce asbest ve toz bulutuna boğan, iş güvenliğinden bihaber sözde yıkımcılar yüzünden canlar yandı, servetler yok oldu.

Yeni Resmi Gazete düzenlemesiyle devlet nihayet bu liyakatsizliğe masaya yumruğunu vurarak cevap verdi: ‘Durun bakalım, bina yapmak kadar o binayı yıkmak da bir mühendislik disiplinidir!’ dedi. Benim bu yönetmelikte en çok alkışladığım detay; 18.5 metre istisnasına konulan ‘bitişik nizam’ şartıdır. İstanbul gibi şehirlerde kentsel dönüşüme giren binaların %80’i zaten bitişik nizam. Yani artık hiçbir kurnaz müteahhit ‘Bina alçak, mühendise para vermeye gerek yok, vurun kepçeyi gitsin’ diyerek yan binadaki insanların hayatıyla kumar oynayamayacak!

Patlayıcılı yıkımlarda istenen yüksek hızlı kamera, sismik sensör ve hava şoku ölçüm şartları ise sektörü adeta Ortadoğu standartlarından alıp Avrupa standartlarına taşıyor.

Liyakatsizlerin piyasadan silineceği, şantiyede terör estiren eski usül yıkımcıların kepenk kapatacağı, gerçek mühendisliğin konuşacağı bu yeni döneme ayak uydurmak; inşaat ve yıkım regülasyonlarındaki hayati detayları kaçırmamak için SerMimar.Net pusulasını takip etmeye devam edin!