Kentsel Dönüşüm Nedeniyle Tahliye Edilen Kiracının Hakları ve Taşınma Tazminatı

Kentsel dönüşüm süreçlerinde en savunmasız kesimlerden biri de riskli yapılarda ikamet eden kiracılardır. Bir binanın riskli yapı ilan edilmesi mevcut tüm kira sözleşmelerini doğrudan etkiler. 6306 sayılı Kanun ve Türk Borçlar Kanunu, kamu güvenliğini gerekçe göstererek binaların boşaltılmasını zorunlu kılarken, kiracıların mağduriyetini gidermek adına belirli mali ve hukuki koruma kalkanları öngörmüştür.

Kiracıların tahliye süresince sahip olduğu yasal haklar, devletten alabileceği taşınma yardımları ve ev sahibine karşı hukuki talepleri açık yasa maddeleriyle düzenlenmiştir.

Kira Sözleşmesinin Durumu ve Yasal Tahliye Süresi

Bir binanın 6306 sayılı kanun uyarınca riskli yapı ilan edilmesi ve raporunun kesinleşmesi, Borçlar Kanunu kapsamında ‘yasal imkansızlık ve haklı tahliye nedeni’ sayılır. Ev sahibi kiracıya karşı yeni bir tahliye davası açmak zorunda kalmaz; belediyenin gönderdiği resmi tebligat tahliye için yeterlidir.

Tahliye aşamasında kiracının yasal takvimi şöyledir:

• Tebligat ile Başlayan Süre: Kiracıya binayı tahliye etmesi için ilk yazıyla en az 60 gün, ardından ek 30 gün süre verilir.
• Sözleşmenin Kendiliğinden Feshi: Bina tahliye edildiğinde kira kontratı taraflar için herhangi bir tazminat yükümlülüğü doğurmadan yasal olarak sona erer.
• Kira Ödeme Yükümlülüğü: Kiracı dairede oturmaya fiilen devam ettiği günler için kirasını ödemekle yükümlüdür; evi boşalttığı günden itibaren kira borcu sona erer.
• Depozitonun Eksiksiz İadesi: Binanın yıkılacak olması sebebiyle ev sahibi boya, badana veya eskiyen tesisat gibi gerekçelerle kiracının güvence bedelini (depozitosunu) kesemez; depozito derhal nakden iade edilmelidir.

Devletten Tek Seferlik Taşınma ve Kira Yardımı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, kentsel dönüşüm nedeniyle evini boşaltmak zorunda kalan kiracılara karşılıksız taşınma desteği sağlar. Bu yardım kiracının taşınma masraflarını ve yeni ev kiralarken karşılaştığı emlakçı/depozito yükünü hafifletmeyi hedefler.

2026 yılı kiracı destek paketinin ayrıntıları şunlardır:

• İki Aylık Kira Bedeli Kadar Peşin Yardım: Kiracılara o il için belirlenen aylık kira yardımının 2 katı tutarında tek seferlik nakdi destek ödenir. (Örneğin İstanbul’da 17.000 TL, Ankara ve İzmir’de 15.000 TL).
• Geri Ödemesiz Hibe: Bu ödeme devlete geri ödenmez, tamamen karşılıksız sosyal destektir.
• e-Devlet Üzerinden Başvuru: Kiracı tahliye belgesi, tarihçeli ikametgah belgesi ve IBAN bilgisiyle e-Devlet üzerinden doğrudan başvuru yapabilir.
• Konut Kredisi Faiz Desteği: Kiracılar kentsel dönüşüm kapsamında ev sahibi olmak isterlerse Bakanlığın sunduğu faiz indirimli konut edinme kredisinden de yararlanabilir.

Yeni Binada Öncelikli Kiralama Hakkı

Türk Borçlar Kanununun 355. maddesi uyarınca, yeniden inşa edilen veya esaslı tadilattan geçirilen gayrimenkullerde eski kiracının öncelikli kiralama hakkı bulunur. Ev sahibi yeni yapılan binadaki dairesini tekrar kiraya vermek isterse, yeni kira bedeli üzerinden öncelikle eski kiracısına yazılı teklifte bulunmak zorundadır. Eski kiracıya teklif yapılmadan daire üçüncü bir kişiye kiraya verilirse, kiracı en az 1 yıllık kira bedeli tutarında tazminat davası açabilir.

Kentsel dönüşüm mağduru olmamak adına kiracıların yasal haklarını bilerek idari tebligatları zamanında takip etmeleri büyük önem taşır.

Kentsel dönüşümde kiracı hakları, taşınma yardımı başvuru adımları ve tahliye hukuku hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!