Riskli Yapı Tespitinde Yeni Dönem: e-Devlet Sorgulama, İtiraz Süreci ve 1 Milyon 875 Bin TL Destek Şartları

İstanbul’da Maltepe‘de yaşanan bina çökmesinin hemen ardından Beyoğlu‘nda da 5 katlı metruk bir yapının kendiliğinden çökmesi, özellikle eski binalarda ikamet eden binlerce vatandaşı yapı güvenliği konusunda harekete geçirdi. Yaşanan bu gelişmelerle birlikte hem mevcut binaların “riskli yapı” kaydının nasıl sorgulanacağı hem de kentsel dönüşüm sürecindeki itiraz, tahliye ve devlet desteği şartları yeniden gündemin ilk sırasına yerleşti.

Mevcut yasal düzenlemeler kapsamında vatandaşlar, oturdukları apartmanın risk durumunu e-Devlet üzerinden kontrol edebildiği gibi lisanslı kuruluşlar aracılığıyla resmi tespit sürecini de başlatabiliyor. Süreç sonunda binası riskli çıkan hak sahipleri ise İstanbul’da konut başına toplam 1 milyon 875 bin TL‘ye ulaşan hibe ve kredi paketlerinden yararlanabiliyor.

e-Devlet Riskli Yapı Sorgulama ve Başvuru Hakkı Kimlere Tanınıyor?

Oturduğu binanın resmi kayıtlarda riskli yapı statüsünde olup olmadığını öğrenmek veya yeni tespit başvurusu oluşturmak isteyen vatandaşlar, işlemlerini doğrudan dijital ortamda yürütebiliyor. Başvuru ve sorgulama aşamasında dikkat edilmesi gereken temel kurallar şunlardır:

• e-Devlet Başvuru Adımı: Sisteme giriş yapıldıktan sonra arama çubuğuna “Riskli Yapı Tespiti” yazılarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı hizmet ekranı seçiliyor; kimlik, tapu ve adres bilgileri girilip elektronik dilekçe onaylanarak işlem tamamlanıyor.
• Tapu Kaydı Zorunluluğu ve Kiracıların Durumu: Bu dijital hizmetten yalnızca üzerinde tapu kaydı bulunan kat malikleri (ev sahipleri) veya kanuni temsilcileri yararlanabiliyor; kiracılar doğrudan başvuru yapamamakla birlikte ev sahiplerinden binanın risk kaydını sorgulamalarını talep edebiliyor.
• Tek Bir Kat Malikinin Başvurusu Yeterli: Binadaki herhangi bir bağımsız bölümün maliki, diğer kat maliklerinin onayını veya apartman kararını beklemeden tek başına riskli yapı tespiti başvurusu yapabiliyor.
• İdarenin Resen Tespit Yetkisi: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya ilgili belediyeler, can ve mal güvenliği açısından tehlike gördükleri yapılarda malik başvurusu olmaksızın resen (kendiliğinden) tespit yaptırabiliyor.

Karot Testinden Tahliyeye: 6 Aşamada Riskli Yapı Tespit Süreci

Riskli yapı tespiti yalnızca gözlemsel bir bina kontrolünden ibaret olmayıp akredite mühendislik ölçümleri ve idari denetimlerden oluşan 6 resmi aşamada tamamlanıyor:

• 1. Lisanslı Kuruluş Seçimi ve Profometre İncelemesi: Bakanlıkça lisanslandırılmış mühendislik kuruluşu sahada rölöve ve hasar tespiti yapıyor; profometre (donatı tarama cihazı) ile betonarme kolon ve perdelerdeki demir donatıların konumu, çapı ve korozyon durumu tahribatsız olarak ölçülüyor.
• 2. Karot Numunesi ve Laboratuvar Testleri: Yapının gerçek beton basınç dayanımını belirlemek üzere taşıyıcı elemanlardan alınan karot numuneleri, Bakanlık denetimindeki akredite laboratuvarlarda kırılma testine tabi tutuluyor ve zemin verileriyle birlikte statik performans analizi yapılıyor.
• 3. A.R.A.A.D. Sistemi Üzerinden Rapor Onayı: Lisanslı kuruluşun hazırladığı teknik rapor, Bakanlığın elektronik yazılım altyapısı A.R.A.A.D. üzerinden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne gönderilerek mühendislik denetiminden geçiriliyor.
• 4. Tapu Kütüğüne Şerh ve Resmi Tebligat: Raporun mevzuata uygun bulunması halinde ilgili tapu müdürlüğüne bildirim yapılarak taşınmazın tapu kaydına “riskli yapı” şerhi işleniyor ve karar kat maliklerine resmi olarak tebliğ ediliyor.
• 5. 15 Günlük Yasal İtiraz Hakkı: Malikler, kararın kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde İl Müdürlüğüne dilekçeyle itiraz edebiliyor; yapılan itirazlar üniversite öğretim üyelerinin de yer aldığı Bakanlık Teknik Heyeti tarafından incelenerek kesin karara bağlanıyor.
• 6. En Fazla 90 Günlük Tahliye ve Yıkım Süreci: Tespit kararının kesinleşmesinin ardından binanın tahliyesi ve yıkımı için maliklere 90 günden fazla olmamak üzere süre tanınıyor; bu yasal süre içinde boşaltılıp yıkılmayan binalar idare tarafından yıkılarak yıkım masrafları maliklerden tahsil ediliyor.

2026 Riskli Yapı Tespiti Ücretleri ve 1 Milyon 875 Bin TL Yarısı Bizden Desteği

Binasına teknik inceleme yaptırmak isteyen apartman sakinlerinin en çok merak ettiği konuların başında tespit maliyetleri ve yıkım sonrası finansman destekleri geliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından belirlenmiş sabit bir resmi fiyat tarifesi bulunmuyor; lisanslı özel kuruluşların bina büyüklüğü ve kat sayısına göre sunduğu 2026 yılı piyasa fiyatlarında riskli yapı tespiti ücretleri ortalama 25 bin TL ile 100 bin TL arasında değişiyor.

Yapının riskli çıkması ve kentsel dönüşüm sürecinin başlamasıyla birlikte İstanbul’da “Yarısı Bizden” kampanyası devreye giriyor. Şartları sağlayan hak sahiplerine her bir bağımsız konut için 875 bin TL geri ödemesiz hibe, 875 bin TL uygun vadeli yapım kredisi ve 125 bin TL taşınma (tahliye) desteği olmak üzere konut başına toplam 1 milyon 875 bin TL devlet desteği sağlanıyor.

Mimar İdris YAĞMAHAN’dan Kat Maliklerine Kritik Kentsel Dönüşüm Uyarısı

İstanbul’da yaşanan yorgun bina çökmelerini ve riskli yapı tespit sürecinin stratejik yönetimini değerlendiren Mimar İdris YAĞMAHAN, kat maliklerinin karot başvurusu öncesinde yol haritası belirlemesi gerektiğine dikkat çekiyor:

“Maltepe ve Beyoğlu’nda yaşanan son çökmeler, özellikle 1999 öncesi inşa edilmiş ve deniz kumu ya da korozyon etkisiyle taşıyıcı demir kesitini kaybetmiş binaların deprem olmadan dahi kendi ağırlığı altında göçebileceğini acı biçimde gösteriyor. Dış cephesi boyalı veya içi tadilatlı bir dairenin güvenli olduğunu varsaymak büyük bir yanılgıdır; gerçek yapısal güvenlik ancak profometre donatı taraması ve akredite karot basınç testiyle anlaşılır. Ancak kat maliklerine en önemli tavsiyemiz, resmi riskli yapı şerhi kesinleştiğinde başlayan en fazla 90 günlük tahliye takvimine hazırlıksız yakalanmamalarıdır. Karot başvurusuyla eş zamanlı olarak apartmanda %50+1 salt çoğunluk uzlaşısının sağlanması, mimari avan etüdün hazırlanması ve 1 milyon 875 bin TL’lik Yarısı Bizden finansman planının kurgulanması, hak sahiplerinin kira ve zaman kaybını en aza indirecektir.”

Kentsel dönüşüm yasası, riskli yapı tespit prosedürleri, devlet hibe-kredi destekleri ve inşaat sektörü hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!