PVC Pencere Uğruna Kiriş Kesmek! Ucuza Kaçarken Evi Tabuta Çeviren Ölümcül Hatalar

Sosyal medyada yayılan ve gören her mühendisin, mimarın kanını donduran o meşhur fotoğrafı mutlaka görmüşsünüzdür: “Ali abi sen çıkmacıdaki Pimapen’i al, ölçüleri eve uymazsa sorun değil, benim kafamda bir çözüm var!” diyerek binaya devasa bir pencere takmaya çalışan o sözde “usta”nın eseri… Çıkmacıdan (ikinci el) ucuza alınan o plastik pencere duvardaki boşluğa sığmayınca, akla ziyan bir kararla binanın ana taşıyıcı elemanlarından biri olan betonarme kirişin alt yarısı kırılarak tıraşlanmış! Sırf 3-5 bin liralık plastik bir malzemeyi çöpe atmamak için, içinde onlarca insanın yaşadığı milyonlarca liralık bir binanın taşıyıcı omurgasını kesmek, kelimenin tam anlamıyla bir mimari cinayettir. Bu yazımızda, ucuza kaçma sevdasıyla yapılan “taşıyıcı sistem müdahalelerinin” binanızı nasıl yavaş yavaş bir tabuta çevirdiğini inceliyoruz.

Taşıyıcı Sisteme Müdahale Neden Cinayettir? (Kolon=Kiriş)

Halk arasında yaygın ve son derece yanlış bir inanış vardır: “Kolonu kesmedikten sonra kirişi biraz tıraşlamanın, duvarı yıkmanın zararı olmaz.” Bu ölümcül bir cehalettir! Bir betonarme yapıda döşemelerdeki (katlardaki) tüm ağırlık önce kirişlere, kirişlerden de kolonlara aktarılarak temele iletilir. Kirişler, kolonları birbirine bağlayan, binanın deprem anında esnemesini ve bir bütün olarak ayakta kalmasını sağlayan “omurga” kemikleridir. Siz bir kirişin betonunu kırıp içindeki o paslanmaz demir donatıları (demirleri) kestiğiniz veya zedelediğiniz an, o binanın yatay kuvvetlere (deprem dalgalarına) karşı direncini sıfırlamış olursunuz. Kiriş kesmek, matematiksel ve statik açıdan kolon kesmekle eşdeğer bir yıkım riskidir.

Çıkma (İkinci El) Malzeme Sevdası ve Gizli Maliyetler

Tadilat yaparken çıkma kapı, ikinci el PVC pencere veya mutfak dolabı kullanmak bütçe dostu gibi görünebilir. Ancak bu malzemelerin binanızın mimari projesindeki mevcut açıklıklara (boşluklara) milimetrik olarak uyması gerekir. Malzeme yerine uysun diye tuğla duvarı kırmak (eğer taşıyıcı yığma duvar değilse) nispeten telafi edilebilir bir işlemdir; ancak pencerenin üstü sığmadı diye betonarme kirişi hiltiyle kırmak akıl tutulmasıdır. Günümüzde 5.000 TL’lik bir pencere masrafından kaçmak için kesilen o kiriş, binada geri dönülmez bir “süreksizlik” yaratır. O binanın tekrar güçlendirilmesi (Karbon fiber FRP sarımı veya çelik mantolama ile) milyonlarca liraya mal olacaktır.

Deprem Anında “Süreksizlik” Noktalarından Kırılma

Binanın taşıyıcı sisteminde yaratılan bu tür kesikler, yapısal bir süreksizlik (zayıf nokta) oluşturur. Deprem dalgası binaya alttan vurduğunda, enerji yukarıya doğru tüm kolon ve kirişler üzerinden eşit dağılarak sönümlenmeye çalışılır. Ancak enerji, pencere takmak için kesilmiş o zayıf kirişe geldiğinde ilerleyemez; tüm kesme kuvveti (makaslama) o noktada birikir. Tıpkı çizik atılmış bir camın tam o çizikten kırılması gibi, koca bina da depremde tam olarak o kesilen kirişin olduğu kattan katlanarak “iskambil kağıdı” gibi çökecektir.

Kapsamlı Sıkça Sorulan Sorular (Taşıyıcı Sistem SSS)

Soru 1: Binanın içinden havalandırma borusu, klima hortumu veya doğalgaz borusu geçirmek için kolon veya kiriş delinebilir mi?
Cevap: KESİNLİKLE HAYIR! Sonradan karot makinesiyle veya hiltiyle kolon ve kiriş delmek, içindeki taşıyıcı demirleri kesmek anlamına gelir ve cinayettir. Tesisat boruları betonun içinden değil, asma tavan veya şaft boşluklarından geçirilmelidir. Sadece proje aşamasında, beton dökülmeden önce statik hesaba uygun “rezervasyon boruları” bırakılabilir.

Soru 2: Çıkma (ikinci el) kapı ve pencere kullanmak her zaman riskli midir?
Cevap: Malzemenin kendisi riskli değildir. Risk, o malzemeyi yuvaya oturtmak için binanın kolonuna, kirişine veya taşıyıcı perdesine müdahale etmektir. Eğer çıkma pencere küçükse etrafı tuğla ve köpükle doldurulabilir; ancak büyükse, onu sığdırmak için ASLA betonu kıramazsınız. Gerekirse o çıkma malzemeyi atacaksınız!

Soru 3: Bilmeden böyle bir işlem yapılmış bir daire satın aldım, ne yapmalıyım?
Cevap: Derhal konusunda uzman bir İnşaat Mühendisliği (Statik) ofisine başvurarak binanın röntgenini çektirmelisiniz. Kesilen veya tıraşlanan kirişin taşıma kapasitesini geri kazandırmak için acilen karbon fiber (FRP) sargı, epoksi enjeksiyonu veya çelik profillerle güçlendirme projesi çizilip uygulanmalıdır.

Mimar İdris YAĞMAHAN’ın Editöryal Yorumu

Sosyal medyadaki o fotoğrafı gördüğümde mimari gözlerim kanadı dostlar! 3.000 liralık plastik bir çıkma doğramayı ziyan etmemek için, koca binanın şahdamarını (kirişini) hiltiyle paramparça etmişler. Bu bir ustalık değil, bu bir cahillik değil; bu düpedüz mimari bir suikasttır! Vatandaşımız nedense evinin kolonunu kesince binanın yıkılacağını biliyor da, kirişi kesince binanın ayakta kalacağını sanıyor. Kiriş dediğiniz şey, o kolonların depremde ayrılıp devrilmesini engelleyen çelik halatlardır! O kirişi kestiğiniz an, aileniz için ucuz bir pencere değil, betonarme bir tabut satın almış oldunuz. Doğa, ucuza kaçtığınız 3 bin lirayı affetmez. Deprem vurduğunda, o bina tam olarak o kestiğiniz kirişten ortadan ikiye katlanacak. Şantiyede ve tadilatta altın kuraldır: Betonla pazarlık edilmez, fiziğin kuralları esnetilmez! Kolona, kirişe ve perde duvara çivi bile çakarken iki kez düşüneceksiniz. Kendi ellerinizle yuvanızı mezara çevirmemek ve bu akılalmaz inşaat facialarından ders çıkarmak için SerMimar.Net‘teki teknik analizlerimizi okumadan evinize çekiç bile vurmayın!