Karşılıksız Çek Tutarı Yüzde 56 Arttı: Sekiz Ayda 233 Milyar TL’ye Ulaştı!

Piyasalarda uygulanan sıkı para politikaları, yüksek faiz oranları ve ticari kredilere erişim kısıtlamaları, reel sektörün ödeme zincirinde derin çatlaklar oluşturmaya devam ediyor. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi’nin yayımladığı son resmi rapor, ticari hayatın can damarı sayılan çek piyasasındaki risk tablosunu gözler önüne serdi.

Açıklanan verilere göre, yılın ilk 8 ayında bankalara ibraz edildiği anda karşılıksız kalan çeklerin toplam tutarı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 56 artış kaydederek 233 milyar liraya ulaştı. Parasal tutardaki bu sert yükselişe, karşılıksız işlemi yapılan çek adedi ve keşideci sayısındaki artışlar da eşlik etti.

Keşideci Sayısında ve Çek Adetlerinde Sert Yükseliş

Nakit akışında tıkanıklık yaşayan işletmelerin sayısındaki artış, TBB Risk Merkezi’nin istatistiklerine çarpıcı rakamlarla yansıdı:

• Karşılıksız Çek Sayısı: Ocak-Ağustos döneminde bankalarda karşılıksız işlemi yapılan çek sayısı geçen yıla oranla yüzde 19 artarak 223 bin 912 adede yükseldi.
• Keşideci Sayısındaki Tırmanış: Karşılıksız çek düzenleyen tekil keşideci sayısı yüzde 23,6 artışla 29 bin 691 firmaya ulaştı.
• Sonradan Ödenen Tutarlar: Karşılıksız kaydı düşülen çeklerden yalnızca 27 milyar lira değerindeki 30 bin 826 adedi, 13 bin 872 keşideci tarafından daha sonra ödenebildi.

Toplam Çek Hacmi 7,5 Trilyon Liraya Dayandı

Enflasyonist baskıların ticari faturalara yansıması sonucunda bankalara ibraz edilen çek adedi gerilerken, dönen çeklerin parasal büyüklüğü hızla genişledi:

• Genel Çek Hacmi: Yılın ilk sekiz ayında 516 bin tekilleştirilmiş keşideciye ait toplam 9,8 milyon adet çek bankacılık sisteminde işleme alındı.
• Tutar Bazında Büyüme: İbraz edilen çek adedi geçen yıla göre yüzde 1, keşideci sayısı ise yüzde 2,2 azalırken, toplam çek tutarı yüzde 23 artarak 7 trilyon 483 milyar lira oldu.
• Ağustos Ayı Göstergeleri: Sadece ağustos ayı verileri incelendiğinde, karşılıksız işlemi gören çeklerin toplam ibraz içindeki payı parasal tutarda yüzde 3,4, adet bazında ise yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşti.
• En Riskli Beş İl: Yılın ilk sekiz aylık diliminde karşılıksız çek tutarının en yüksek kaydedildiği iller sırasıyla İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa olarak sıralandı.

Mimar İdris YAĞMAHAN: “Karşılıksız Çek Dalgası Şantiyelerdeki İmalat Çarkını Kilitliyor”

İnşaat ve gayrimenkul sektörünün tamamen vadeli çekler ve taşeron zinciri üzerinden finanse edildiğini hatırlatan Mimar İdris YAĞMAHAN, konunun şantiyelere yansımasını şu sözlerle analiz etti:

“İnşaat sektörü, demirden betona, seramikten mekanik tesisata kadar yüzlerce kalemin vadeli çeklerle döndüğü hassas bir ekosistemdir. Bir ana yüklenicinin veya arsa sahibinin yazdığı çekin karşılıksız çıkması; sırasıyla kaba taşeronu, malzeme tedarikçisini ve şantiyedeki ustaları birbirine bağlayan domino taşlarını devirir. 233 milyar lirayı aşan bu batık hacmi, sektörde konkordato ilanlarını tetiklerken, yarım kalan konut projelerinin ve hakediş krizlerinin de ana kaynağı haline gelmektedir.”

Mimar İdris YAĞMAHAN, müteahhitlere ve inşaat tedarikçilerine şu kritik uyarılarda bulundu:

• Karekodlu Çek Zorunluluğu: Malzeme alımlarında ve taşeron sözleşmelerinde mutlaka Karekodlu Çek Sistemi kullanılarak keşidecinin geçmiş ödeme disiplini kontrol edilmelidir.
• Barter ve Teminat Güvencesi: Açık hesap veya uzun vadeli çekle çalışmak yerine; gayrimenkul takası (barter), banka teminat mektubu veya Doğrudan Borçlandırma Sistemi (DBS) mekanizmaları devreye sokulmalıdır.
• Aşırı Borçlanmadan Kaçınma: Şirketlerin nakit rezervlerini ve özkaynak oranlarını koruyarak, finansal dengesini aşan agresif taahhütlerden uzak durması gerekmektedir.

İnşaat piyasası analizleri, gayrimenkul finansmanı, müteahhitlik hakediş süreçleri ve piyasalardaki son ekonomik gelişmeler hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!