Sit Alanlarında İnşaat Yapılabilir mi? 1., 2. ve 3. Derece Sit İzinleri

Eşsiz doğa manzarasına veya tarihi dokuya sahip bölgelerde arsa arayanların karşısına en sık çıkan yasal engellerin başında “sit şerhi” gelir. Sit alanlarında inşaat yapılabilir mi sorusu, tapusunda koruma şerhi bulunan mülk sahiplerinin en hassas konusudur.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında tescil edilen sit alanları, katı koruma rejimine tabidir. Bu alanlarda belediyeler tek başlarına inşaat ruhsatı veremez; son söz Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu veya Tabiat Varlıklarını Koruma Komisyonu’nundur.

Arkeolojik ve Doğal Sit Dereceleri Arasındaki Farklar

Sit alanları koruma derecelerine göre 3 temel kademeye ayrılır ve yapılaşma hakları buna göre belirlenir:

• 1. Derece Sit Alanları (Mutlak Koruma): Bilimsel kazılar dışında hiçbir şekilde yapılaşmaya açılamaz. Kesinlikle yeni bina yapılamaz, taş ocağı açılamaz, hatta tarımsal faaliyetler dahi kısıtlıdır. Tek bir çivi dahi çakılması suç teşkil eder.
• 2. Derece Sit Alanları (Sınırlı Koruma): Mevcut tescilli yapıların korunması esastır. Yeni inşaat kural olarak yasak olmakla birlikte, kamu yararı taşıyan zorunlu altyapı tesislerine kurul onayıyla sınırlı izin verilebilir.
• 3. Derece Sit Alanları (Kontrollü Yapılaşma): Koruma Amaçlı İmar Planı bulunması şartıyla, kurul denetiminde konut ve turizm amaçlı inşaata izin verilebilir.

3. Derece Sit Alanında İnşaat Ruhsatı Nasıl Alınır?

Eğer arsanız 3. derece sit alanında kalıyorsa süreç standart ruhsat alma sürecinden çok daha kapsamlıdır:

• Müze Müdürlüğü Denetimli Sondaj: İnşaat kazısına başlanmadan önce Arkeoloji Müzesi uzmanları sahaya gelerek parselde test sondajları açar. Yeraltında tarihi eser veya kalıntı çıkmaması şarttır.
• Koruma Kurulu Avan Proje Onayı: Hazırlanan mimari proje, bölgenin tarihi ve doğal silüetine uygun taş/ahşap cephe malzemeleriyle tasarlanarak kurula sunulur.
• Belediye Ruhsatı: Kuruldan “Uygundur” kararı çıktıktan sonra ilgili ilçe belediyesi resmi yapı ruhsatını tanzim eder.

İzinsiz İnşaat Yapmanın Ağır Cezaları (2863 Sayılı Kanun)

Sit alanlarında kuruldan izin almadan kepçe sokmak, temel kazmak veya kaçak bina yapmak yalnızca idari para cezasıyla geçiştirilemez:

• Kanunun 65. maddesi uyarınca sit alanında izinsiz fiziki ve inşai müdahalede bulunan kişilere 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
• Kaçak olarak inşa edilen yapılar hakkında gecikmeksizin dozerlerle yıkım kararı infaz edilir ve masraflar mülk sahibinden tahsil edilir.

Tarihi ve doğal mirası koruyarak mimari değer üretmek, kurul mevzuatına eksiksiz riayet etmekle mümkündür. Sit alanları imar kuralları, koruma amaçlı planlar ve kurul onay süreçleri hakkında en güncel mevzuatlar, gayrimenkul haberleri ve uzman tavsiyeleri için SerMimar.Net sektör rehberini takip etmeyi unutmayın!